ازدواج و همسران

متن خطبه عقد امام جواد

امام جواد علیه السلام فرمود: الحمد اقرارا بنعمته، و لا إله إلا الله إخلاصا لوحدانیته، و صلی الله علی محمد سید بریته، و الاصفیاء من عترته. اما بعد، فقد کان من فضل الله علی الانام ان اغناهم بالحلال عن الحرام، فقال سبحانه: (و انکحوا الایامی منکم و الصالحین من عبادکم و امائکم إن یکونوا فقراء یغنهم الله من فضله و الله واسع علیم) [۴۱۸] . ثم إن محمد بن علی بن موسی یخطب ام الفضل بنت عبدالله المامون و قد بذل لها من الصداق مهر جدته فاطمه بنت محمد صلی الله علیه و آله و هو خمسمائه درهم جیادا فهل زوجته یا امیرالمومنین! بها علی هذا الصداق المذکور؟ قال المامون: نعم، قد زوجتک – یا اباجعفر! – ابنتی علی الصداق المذکور فهل قبلت النکاح؟ فقال ابوجعفر علیه السلام: قد قبلت ذلک و رضیت به. [۴۱۹] . حمد و ستایش خدا و اقرار و اعتراف به نعمت او است و لا اله الا الله کلمه ی توحید و اخلاص برای یکتائی او است. و درود خدا بر حضرت محمد که سرور همه ی موجودات است و بر برگزیدگان از عترت و خاندانش. اما بعد، از عنایت و فضل خداوند بر مردم جهان این است که آن ها را در سایه ی عقد زناشویی که حلال است از حرام بی نیاز فرموده و در [ صفحه ۴۰۱] قرآن مجید فرموده است: «بی همسرانتان و غلامان کنیزان شایسته ی خود را همسر دهید، اگر فقیر و تهیدستند، خدا از فضل خویش بی نیازشان می سازد، و خدا گستراننده ی دانا است». آنگاه فرمود: محمد بن علی بن موسی خواستگاری می کند ام فضل، دختر عبدالله مامون را و صداق او را مانند صداق جده اش فاطمه علیهاالسلام دختر پیامبر خدا صلی الله علیه و آله – که پانصد درهم بود قرار می دهد. آنگاه رو به خلیفه نمود و فرمود: آیا شما با این صداق او را تزویج می کنید؟ مامون گفت: بلی، من به این صداق دخترم ام فضل را به عقد زناشویی به شما تزویج می کنم، آیا شما این نکاح را قبول دارید؟ امام جواد علیه السلام فرمود: آری، قبول دارم و بدین زناشویی راضیم. مسعودی در «اثبات الوصیه» عبارت دیگری آورده که با عبارت «تحف العقول» تفاوت دارد، ولی در متن عقد ازدواج هیچ گونه تفاوتی نیست، تنها تفاوتش در این است که: آیا این مراسم در مرو خراسان بوده یا در بغداد؟ و آیا پس از شهادت امام رضا علیه السلام بوده، یا پیش از آن و تشریفات این مجلس عقد چگونه برگزار شده است؟ در «تحف العقول» می نویسد: مامون فرمان داد تا مجلس رسمی آراستند، مردم را از عامه و خاصه به چنین عقد امام جواد علیه السلام دعوت نمودند. اشراف و عمال دولتی از لشکری و کشوری حضور داشتند و هر یک بر حسب مراتب و طبقات خود حضور یافته و در جشن عقد دختر خلیفه شرکت نمودند. از طرفی، یک کشتی عطر و بوی خوش، انواع سکه ها و لباس های حریر حاضر کردند که هر کس وارد می شود قبلا خود را معطر، ملبس و مزین نمایند و وارد مجلس [ صفحه ۴۰۲] شود. انواع و اقسام خوردنی ها، میوه ها و جوایز گوناگون، هدیه های زیادی از سکه های طلا و نقره و اسناد املاک آماده شده بود که به هر کس در خور و قدر و منزلت و شخصیتش به یادگار جشن دختر خلیفه با امام جواد علیه السلام صله و جایزه دهند. هنگامی که مجلس آماده شد، امام جواد علیه السلام را آوردند و بر جایگاه مخصوصی که تهیه کرده بودند، نشاندند مردم دسته دسته با تحفه ها و هدیه ها شرفیاب می شدند و تهنیت و تبریک می گفتند. امام جواد علیه السلام به هر دسته، سه طبقه از سکه های نقره و ظروفی از مشک و زعفران و عطریات و فرمانی به نام اسناد مالکیت به عنوان هبه و بخشش اعطا می فرمود و اراضی موات و غیر موات را اقطاع می نمود. مردم می آمدند، خطبا، شعرا و گویندگان مدح و مناقب می خواندند و صله ها، هدیه ها و جوایز می گرفتند. مجلس به گونه ای آراسته شده بود که هر واردی با یک جایزه و سند مالکیت ملکی و ظرف عطری و ظرفی سکه و بسته ای لباس خارج می شد. نوشته اند: هر کس وارد این مجلس جشن می شد چون بیرون می رفت بی نیاز و توانگر شده بود. اگر کسی می خواست خارج شود باید اسناد مالکیت و برگه های دریافت جوایز دستش باشد وگرنه به او اجازه خروج نمی دادند. پس از برگزاری مجلس جشن، مامون، خلیفه ی عباسی دستور داد آن چه باقی مانده بود صدقه بدهند و تمام مردم شهر را از صدقات جشن عقد امام جواد علیه السلام برخوردار نمودند. نگارنده گوید: مثل این که مامون در نظر داشت همان گونه که برامکه جشن عقد جعفر برمکی را گرفتند، او نیز می خواست برتر، مهم تر و بالاتر از آن جشن را برای [ صفحه ۴۰۳] دخترش بگیرد. البته روی مبانی ظاهری نیز همین طور بود، زیرا قدرت مالی مامون به حد کمال قدرت مالی خلفای عباسی رسیده بود و در پایان سال، با این همه بذل و بخشش ها بیش از ده میلیون دینار موجودی صندوق بیت المال مسلمانان، یا خزانه دارایی دولت عباسی بود. او می خواست هم چنین جشن عروسی برای دخترش بگیرد و هم به افتخار امام نهم علیه السلام که شخصیت آسمانی و نابغه دوران در سن نه سالگی بود – این جشن به این عظمت را برگزار نماید. نکته ی دیگری که به نظر نگارنده می رسد این که: سر بیان رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره ی امام جواد علیه السلام که فرموده بود: «از این فرزند برکاتی به شیعه می رسد» این است که هم برکات مالی به دست این امام در جشن عقد داده شد و هم مردم خراسان، بغداد و کشور پهناور اسلامی امام جواد علیه السلام را در سن نه سالگی و به مقام علمی شناختند. بدون تردید اگر امام جواد علیه السلام این مسایل علمی را در مجالس خصوصی تدریس می فرمود آن اثر را نداشت که در مجلس رسمی خلافت به وجوه، شخصیت ها، اعیان و رجال دولتی تعلیم فرمود و مشکل ترین مسایل فقه اسلام را در این سن آموزش داد و مردم دنیا را متوجه خود ساخت. شیخ مورخان می نویسند: ثم امر فنثر علی ابی جعفر رقاع، فیها ضیاع و طعم و عمالات. و این ها اضافه بر عطریات و سکه های جشن و لباس های حریر و اشیای نفیسی بود که در روز جشن به مردم هدیه می شد. شیخ مفید رحمه الله می نویسد: و لم یزل المامون مکرما لابی جعفر علیه السلام، معظما لقدره مده حیاته یوثره علی ولده و جماعه [ صفحه ۴۰۴] اهل بیته. [۴۲۰] . مامون تا زنده بود و از لظهار اکرام و تجلیل به مقام و منزلت امام جواد علیه السلام خودداری نمی کرد و او را بر خاندان خود ترجیح می داد.
برگرفته از کتاب زندگانی حضرت امام محمد تقی جوادالائمه نوشته آقای حسین عماد زاده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *