احادیث و سخنان, گسترش و ترویج علوم

مناظره امام جواد در مورد بعضی از روایات جعلی

روایت شده بعد از آنکه مامون دخترش ام الفضل را به تزویج امام جواد علیه السلام درآورد در مجلسی حضور داشت، و امام و یحیی بن اکثم و گروه بسیاری در آنجا حضور داشتند.
یحیی بن اکثم به امام گفت : ای پسر رسول خدا چه می گویی در مورد این خبر که روایت شده جبرئیل بر پیامبر نازل شد و گفت : ای محمد خداوند بزرگ بر تو سلام رسانده و گوید : از ابوبکر بپرس آیا از من ناراضی است به درستی که من از او خشنودم.
امام فرمود : من منکر فضل ابوبکر نیستم اما راوی این روایت باید روایت دیگری که پیامبر در حج الوداع فرمود را دیده باشد که فرمود : دروغگویان بر من بسیار است و بعد از من بیشتر می شود، پس هر که بر من عمدا دروغ ببندد جایگاهش در آتش است، هرگاه روایتی بر شما وارد شد آن را بر کتاب خدا و سنتم عرضه دارید، و آنچه موافق کتاب خدا و سنتم بود را پذیرفته و آنچه مخالف آنها بود را رد نمائید، و این حدیث موافق کتاب خدا نیست، خداوند می فرماید : «و ما انسان را خلق کردیم و به وسوسه های نفسانی اش آگاهیم و ما به او از رگ گردن نزدیکتریم»، چگونه بر خداوند خشنودی ابوبکر از غضب او مخفی مانده تا از اسرار پوشیده سوال کند و این در عقول محال و غیر ممکن است.
آنگاه یحیی بن اکثم گفت : روایت شده، مثال ابوبکر و عمر در زمین همانند جبرئیل و میکائیل در آسمان است.
امام فرمود : در این روایت نیز باید دقت کرد، زیرا جبرئیل و میکائیل دو فرشته ی مقرب الهی هستند که هرگز نافرمانی او را نکرده اند و از فرمانبرداری او لحظه ای دست نکشیده اند، اما این دو مشرک بودند و بعد مسلمان گردیدند، و بیشتر ایام عمرشان را در حال شرک به خدا بسر برده اند، و شباهت این دو به یکدیگر محال است.
یحیی گفت : همچنین روایت شده که آنان دو پیران اهل بهشتند در این زمینه چه می گویی؟
امام فرمود : این روایت نیز محال می باشد، زیرا تمامی اهل بهشت جوانند و در میانشان پیرمردی نیست، و این خبر را بنی امیه جعل کرده اند تا در مقابل روایتی قرار گیرد که پیامبر در مورد امام حسن و امام حسین علیهماالسلام فرموده که آنان دو سرور جوانان اهل بهشتند.
یحیی بن اکثم گفت : و روایت شده که عمر بن خطاب نور دهنده ی اهل بهشت است.
امام فرمود : این نیز محال است، زیرا در بهشت فرشتگان مقرب الهی و آدم و محمد و تمامی پیامبران و مرسلین حضور دارند با آنان بهشت روشن نمی گردد بلکه با نور عمر روشن می شود!
یحیی گفت : همچنین روایت شده که آرامش بر زبان عمر جاری می گردد.
امام فرمود : من منکر فضائل عمر نیستم، اما ابوبکر از عمر برتر است و او بالای منبر گفت : من شیطانی دارم که بر من عارض می شود و هرگاه از راه خارج گردیدم مرا به راه آورید.
یحیی گفت : از پیامبر روایت شده که فرمود : اگر من برانگیخته نمی شدم عمر به نبوت برانگیخته می شد.
امام فرمود : کتاب خداوند از این حدیث راستگوتر است، خداوند در کتابش گوید : «و هنگامی که از پیامبران و از تو و از نوح میثاق و تعهد گرفتم»، خداوند پیمان پیامبران را گرفته است پس چگونه ممکن است که پیمانش را تغییر دهد در حالیکه پیامبران یک لحظه به خدا شرک نورزیدند پس چگونه کسی که مشرک بوده به نبوت برگزیده شود، و حال آنکه اکثر دوران زندگی او در حال شرک بسر می برد، و پیامبر فرموده : من آنگاه که آدم بین روح و جسد بود پیامبر گردیدم.
یحیی گفت : از پیامبر روایت شده : وحی از من بازداشته نشد مگر اینکه گمان کردم بر خاندان خطاب فرستاده شده است.
امام فرمود : این نیز محال است، زیرا پیامبر جائز نیست که در سنت خود تردید نماید، خداوند می فرماید : «خداوند از میان فرشتگان و مردم رسولانی را انتخاب کرد»، چگونه ممکن است که نبوت از کسی که خداوند او را برگزیده به کسی که نسبت به خدا مشرک بوده است منتقل گردد.
یحیی گفت : از پیامبر – که درود خدا بر او و بر خاندانش باد – روایت شده که فرمودند : اگر عذاب نازل می شد جز عمر کسی از آن نجات نمی یافت.
امام فرمود : این نیز محال است، خداوند بزرگ می فرماید : «خداوند تا آنگاه که تو در میان آنان هستی ایشان را عذاب نمی کند، و خداوند آنان را عذاب نمی کند در حالیکه آنان طلب آمرزش می کنند»، و خداوند بزرگ خبر داد تا زمانیکه پیامبر در میان مردم است و تا زمانیکه از خداوند طلب آمرزش می خواهند کسی را عذاب نمی کند.
مناظرته فی بعض الروایات المجعوله
روی ان المامون بعد ما زوج ابنته ام الفضل اباجعفر علیه السلام کان فی مجلس و عنده ابوجعفر علیه السلام و یحیی بن اکثم و جماعه کثیره.
فقال له یحیی بن اکثم : ما تقول یابن رسول الله صلی الله علیه و اله فی الخبر الذی روی انه انزل جبرئیل علیه السلام علی رسول الله صلی الله علیه و اله و قال : یا محمد ان الله عزوجل یقرئک السلام و یقول لک : سل ابابکر هل هو عنی راض.
فقال ابوجعفر : لست بمنکر فضل ابی بکر و لکن یجب علی صاحب هذا الخبر ان یاخذ مثال الخبر الذی قاله رسول الله صلی الله علیه و اله فی حجه الوداع : قد کثرت علی الکذابه و ستکثر بعدی، فمن کذب علی معتمدا فلیتبوا مقعده من النار، فاذا اتاکم الحدیث عنی فاعرضوه علی کتاب الله و سنتی، فما وافق کتاب الله و سنتی فخذوه به، و ما خالف کتاب الله و سنتی فلا تاخذوا به، و لیس یوافق هذا الخبر کتاب الله، قال الله تعالی : «و لقد خلقنا الانسان و نعلم ما توسوس به نفسه و نحن اقرب الیه من حبل الورید» [۱] ، فالله عزوجل خفی علیه رضا ابی بکر من سخطه حتی سال من مکنون سره، هذا مستحیل فی العقول.
ثم قال یحیی بن اکثم : و قد روی ان مثل ابی بکر و عمر فی الارض کمثل جبرئیل و میکائیل فی السماء.
فقال علیه السلام : و هذا ایضا یجب ان ینظر فیه، لان جبرئیل و میکائیل ملکان لله مقربان لم یعصیا قط، و لم یفارقا طاعته لحظه واحده، و هما قد اشرکا بالله عزوجل و ان اسلما بعد الشرک، و کان اکثر ایامهما فی الشرک بالله، فمحال ان یشبههما.
قال یحیی : و قد روی ایضا انهما سیدا کهول اهل الجنه، فما تقول فیه؟
فقال علیه السلام : و هذا الخبر محال ایضا، لان اهل الجنه کلهم یکونون شبابا، و لا یکون فیهم کهل، و هذا الخبر وضعه بنو امیه لمضاده الخبر الذی قاله رسول الله صلی الله علیه و اله فی الحسن و الحسین بانهما سیدا شباب اهل الجنه.
فقال یحیی بن اکثم : و روی ان عمر بن الخطاب سراج اهل الجنه.
فقال علیه السلام : و هذا ایضا محال، لان فی الجنه ملائکه الله المقربین و آدم و محمدا و جمیع الانبیاء و المرسلین، لا تضی ء بانوارهم حتی تضی ء بنور عمر.
فقال یحیی : و قد روی ان السکینه تنطق علی لسان عمر.
فقال علیه السلام : لست بمنکر فضائل عمر، ولکن ابابکر افضل من عمر، فقال علی راس المنبر : ان شیطانا یعترینی، فاذا ملت فسددونی.
فقال یحیی : قد روی ان النبی صلی الله علیه و اله قال : لو لم ابعث لبعث عمر.
فقال علیه السلام : کتاب الله اصدق من هذا الحدیث، یقول الله فی کتابه : «و اذ اخذنا من النبیین میثاقهم و منک و من نوح» [۲] ، فقد اخذ الله میثاق النبیین فکیف یمکن ان یبدل میثاقه، و کان الانبیاء علیهم السلام لم یشرکوا طرفه عین فکیف یبعث بالنبوه من اشرک، و کان اکثر ایامه مع الشرک بالله، و قال رسول الله صلی الله علیه و اله : نبئت و آدم بین الروح و الجسد.
فقال یحیی بن اکثم : و قد روی ان النبی صلی الله علیه و اله قال : ما احتبس الوحی عنی قط الا ظننته قد نزل علی آل الخطاب.
فقال علیه السلام : و هذا محال ایضا، لانه یجوز ان یشک النبی صلی الله علیه و اله فی نبوته، قال الله تعالی : «الله یصطفی من الملائکه رسلا و من الناس» [۳] ، فکیف یمکن ان تنتقل النبوه ممن اصطفاه الله تعالی الی من اشرک به.
قال یحیی بن اکثم : روی ان النبی صلی الله علیه و اله قال : لو نزل العذاب لما نجا منه الا عمر.
فقال علیه السلام : و هذا محال ایضا، ان الله تعالی یقول : «و ما کان الله لیعذبهم و انت فیهم و ما کان الله معذبهم و هم یستغفرون» [۴] ، فاخبر سبحانه ان لا یعذب احدا مادام فیهم رسول الله صلی الله علیه و اله و ما داموا یستغفرون الله تعالی.
—————————————————————————————————————————————–
پی نوشت ها:
[۱] ق : ۱۶٫
[۲] الاحزاب : ۷٫
[۳] حج : ۷۵٫
[۴] انفال : ۳۳٫
منبع: صحیفه امام جواد؛ جواد قیومی اصفهانی؛ دفتر انتشارات اسلامی چاپ اول ۱۳۸۱٫
برگرفته از کتاب دانشنامه امام جواد علیه السلام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *